Archidiecezja 

Szczecińsko-Kamieńska

Wydział  Wychowania  Katolickiego

Kurii  Metropolitalnej

                      Adres strony: www.wwk.szczecin.kuria.pl

                      e-mail: wwk@kuria.pl

                      Adres:  Papieża Pawła VI nr 4; 71-459 Szczecin

                      Telefon: 0-91-454-22-92

                      Fax: 0-91/453-69-08     

                                                                                                                                                                                                  

                      redakcja ks. Piotr Skiba, e-mail: p.skiba@kuria.pl

 

Strona główna
Struktura
Terminarz 2006/2007
Dokumenty
Zeszyty katechetyczne
Pomoce
Linki
foto

Programy i podręczniki obowiązujące
w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej

 

KONKURS

 BENEDYKT XVI W POLSCE

 

Ks. Andrzej Offmański

Szczecin

 

 

ZAŁOŻENIA TREŚCIOWE ODNOWY KATECHETYCZNEJ W KONTEKŚCIE NOWEJ EWANGELIZACJI

 

 

1. Wprowadzenie

Mówić do duszpasterzy i katechetów praktyków o naturze i zadaniach katechezy wydawać by się mogło truizmem, ale zwróćmy uwagę, że wydane po 25 latach nowe Dyrektorium ogólne o katechizacji  problematykę tę umieszcza na samym początku rozważań kładąc szczególne akcenty , których nie było w poprzedniej Instrukcji z roku 1971. Dlaczego?   

Sądzę, że przyczyny mogą być trzy:

            - chcąc nie pobłądzić w naszych rozważaniach należy jednoznacznie określić, czym jest katecheza, jako że na przestrzeni wieków różnie ją rozumiano, a i dziś po Synodzie roku 1977 i ukazaniu się adhortacji Catechesi tradendae, różne aspekty jej są akcentowane,

            - po wtóre - zmieniające się warunki, w których katecheza jest aktualnie sprawowana, powodują głębokie zmiany w mentalności odbiorcy Słowa (jak Dyrektorium to określa „zmienia się rola, na którą pada ziarno słowa Bożego”),

            - po trzecie - gorączkowe poszukiwania skutecznych poczynań dydaktycznych w nowej polskiej rzeczywistości katechetycznej mogłoby doprowadzić do zatracenia tożsamości katechezy na rzecz nauczania religijnego czy ewangelizacji w ścisłym tego słowa znaczeniu. Kierując się tymi przesłankami proponuję rozważyć interesujący nas problem w trzech zagadnieniach. Oprzemy się w nich na watykańskim Dyrektorium ogólnym o katechizacji z 15 sierpnia 1997, ale nie tylko.

Powszechne dziś jest wołanie o odnowę katechetyczną, gdyż warunki, w jakich żyje współczesny człowiek w pluralistycznym świecie, są jakże odmienne od tych jeszcze sprzed kilku laty. Rozpowszechnia się mentalność i dążenie do zaspokojenia doraźnych potrzeb zwłaszcza o charakterze ekonomicznym, uznanie wolności jednostki za coś absolutnego, przy równoczesnym gubienie zatroskania o dobro wspólne.  Równocześnie jednak zauważyć możemy odradzanie się żywotności Kościoła przez odnowę liturgiczno–biblijną, odkrywanie na nowo znaczenia modlitwy i życia kontemplacyjnego, oraz zaangażowania się w różne formy troski o potrzebujących. 

Kultura współczesna, zwłaszcza Zachodu, o korzeniach przecież chrześcijańskich,  została poważnie zraniona i wykoszlawiona. W tej sytuacji Synod Biskupów na Zgromadzeniu specjalnym dla Europy stwierdza: „Europa nie tylko powinna dzisiaj odwoływać się do swojego chrześcijańskiego dziedzictwa: trzeba by znowu była w stanie decydować o swojej przyszłości w spotkaniu z Osobą i orędziem Chrystusa[i]. Autorzy Dyrektorium więc nawołują do katechezy o charakterze ewangelizacyjnym, która winna „na nowo przynieść ludziom wyzwalające przesłanie Ewangelii, (...) że Bóg cię kocha, Chrystus przyszedł dla ciebie. I to przesłanie stanowi jądro nowej ewangelizacji[ii]

Jakie elementy składają się na tego typu katechezę ?

            Kościół poruszony przez Ducha Świętego przekazuje Objawienie za pośrednictwem e w a n g e l i z a c j i. Proces ten dokonuje się przez: świadectwo chrześcijańskie, dialog i obecność miłości[iii], głoszenie Ewangelii i wezwanie do nawrócenia[iv], katechumenat i wtajemniczenie[v], formowanie wspólnoty za pośrednictwem sakramentów i posług[vi].

            Posługa słowa Bożego, która jest podstawowym elementem ewangelizacji, dokonuje się w różnych formach, wśród których Dyrektorium wymienia: zwołanie i powołanie do wiary, wtajemniczenie, stałe wychowanie we wierze, inicjację w liturgię i teologiczne zgłębianie Słowa (DOK 27).  Realizacja tych form jest uzależniona, od tego czy przekazuje katechizowanym wiadomości religijne, czy też wespół z nimi odkrywa związki między katechizowanym a poznaną treścią - Osobą Chrystusa i Jego misterium[vii].

W procesie formacji wiary komunikacja interpersonalna (...) znajduje się w centralnym miejscu. Wobec przesunięcia akcentu w katechizacji z przekazu rzeczowego na wzajemne świadectwo osobowe, wydaje się być wyzwaniem czasu i znaczącą zasadą katechetyczną[viii].

 

2. Określenie katechezy w Dyrektorium

      Zasadniczy akcent w nowym Dyrektorium idzie w kierunku dobrego usytuowania katechezy w całokształcie procesu ewangelizacji. Chodzi o zorientowanie pracy katechetycznej w optyce misyjnej. Dyrektorium rozróżnia trzy typy katechezy w oparciu o jej cele, funkcjonowanie i własne formy w procesie ewangelizacji:

-          katecheza „pierwszych pouczeń” zorientowana w kierunku nawrócenia,

-          katecheza inicjacyjna, skoncentrowana na podstawach wiary, której celem jest doprowadzenie do wyznawania żywej wiary, wyrażającej się i działającej w łączności z sakramentami inicjacji chrześcijańskiej,

-          katecheza ciągła (permanentna) osób i wspólnot, która pogłębia łaskę wiary, dar wspólnoty (communii) i zaangażowania w misję

Wszystkie one mają i powinny mieć miejsce w naszej posłudze Słowa.

 

             a. N a t u r a    k a t e c h e z y

            Autorzy Dyrektorium wyraźnie określają, że katecheza jest pastoralnym działaniem o charakterze eklezjalnym (DOK 78). Co przez to pastoralne działanie  należy rozumieć? Kościół wiernie zachowuje Ewangelię, głosi ją, celebruje, przeżywa i przekazuje. Ta działalność Kościoła prowadzi to do syntezy prawdy, wolności i jedności mających swe źródło w paschalnej tajemnicy Chrystusa i świadectwie życia chrześcijańskiego. Wraz z tą syntezą katecheza przekazuje równocześnie: wiarę, którą sam Kościół żyje, rozumienie misterium Boga w Trójcy, jego zbawczego zamysłu - planu względem ludzkości, wizję powołania człowieka i ukazuje styl życia ewangelicznego w Królestwie Bożym, w którym nadzieja i miłość są jego zasadą.

Tak jak to było w patrystycznym katechumenacie wiarę otrzymaną w Kościele (traditio) wierzący  przekazuje innym w procesie katechetycznego wzrostu (redditio)  ubogaconą wartościami różnych kultur. Dokonuje się więc tu proces inkulturacji.  Kościół jak dobra matka i nauczycielka "przez katechezę ofiaruje im (swoim członkom) Ewangelię w całej autentyczności i czystości, która zarazem jest im dawana jako odpowiedni pokarm ubogacony kulturowo i jako odpowiedź na najgłębsze aspiracje serca ludzkiego (DOK 79).

 

     b. K o m u n i a   z  J e z u s e m  C h r y s t u s e m. – celem katechezy

            Już w Adhortacji o katechizacji we współczesnym świecie[ix], Katechizmie Kościoła katolickiego[x]  czy w soborowym dekrecie o misyjności Kościoła[xi] nakreślony zostaje chrystocentryczny cel wszelkiej posługi Słowa, ale szczególnie mocno akcentuje to Dyrektorium, stwierdzając  że ostatecznym celem katechezy jest doprowadzić kogoś nie tylko do spotkania, ale do zjednoczenia  z Jezusem, a nawet głębokiej z Nim zażyłości (DOK 80).

Całe działanie ewangelizacyjne jest nastawione na rozwijanie komunii z Jezusem Chrystusem (DOK 80), co w konsekwencji ma prowadzić do dojrzałości we wierze.  Komunia z Jezusem Chrystusem kieruje ucznia do zjednoczenia też ze wszystkimi, z którymi Jezus był zjednoczony, czyli z Bogiem, Duchem Świętym, Kościołem i ludźmi (DOK 81).  Komunia dokonać się może przez początkowe nawrócenie prowadzące do dojrzałego czyli do żywego, bezpośredniego i czynnego wyznania wiary (DOK 82). Właśnie w autentycznym wyznaniu wiary człowiek wyrzeka się innych bożków, a potwierdza, że miłość Boga i bliźniego jest zasadą (wartością) formującą całe jego bytowanie i działanie.

Dyrektorium akcentuje eklezjalny charakter wiary: "wierzę i wierzymy" wzajemnie się zakładają[xii] i wspierają.

 

c. Z a d a n i a   k a t e c h e z y

Z tak postawionego celu wynikają szczegółowe zadania, których realizacja wpływa na osiąganie założonego celu:

- rozwijanie poznania wiary

Poznanie Chrystusa i Bożego zamysłu (fides quae) zakłada wiarę poznającego (fides      qua). Miłość do osoby zakłada i zarazem prowadzi do chęci jej poznania (DOK 85).

- wychowanie liturgiczne

Komunia z Jezusem prowadzi do celebracji Jego zbawczej obecności w liturgii, stąd katechizacja winna prowadzić do poznania znaczenia liturgii i wychowania do modlitwy, dziękczynienia, czynienia pokuty, do ducha jedności i właściwego pojęcia symboliki (biblijnej i liturgicznej).  Czy to dzisiaj nie szwankuje, gdy nauka religii w szkole przesunęła katechezę wspólnoty parafialnej na plan dalszy?

- formacja moralna

Nawrócenie prowadzić winno do wędrowania przez życie  z Chrystusem. Ewangelizacja jest "przepowiadaniem i propozycją określonej moralności"[xiii].

- nauczenie modlitwy

Katechumenat wpływa na formowanie autentycznej wspólnoty chrześcijańskiej, rozmowy z Bogiem,  uczy czynnie współpracować w ewangelizacji oraz budować Kościół[xiv]. Jest to więc wychowanie do życia wspólnoty i wprowadzenie do misji w oparciu o modlitewne zjednoczenie się z Bogiem.

Dokument watykański bardzo mocno podkreśla, że podjęcie tych wszystkich  zadań jest  nieodzowne, choć każde zadanie na swój sposób realizuje cel katechezy, nakładają się one na siebie i wspólnie rozwijają. Dla realizacji tych zadań katecheza wykorzystuje dwa środki: przekaz orędzia ewangelicznego i umożliwienie doświadczenia życia chrześcijańskiego.

Dyrektorium, wychodząc z praktyki pierwotnego Kościoła  bardzo wyraźnie podkreśla, że wzorcem katechezy jest instytucja katechumenatu, gdyż funkcja wtajemniczenia żywotna jest dla każdego Kościoła partykularnego, w którym  za katechumenat odpowiedzialna jest cała wspólnota (eklezjalność). Proces ten, aby był autentyczny, musi być przeniknięty Misterium Paschalnym Chrystusa (aspekt kerygmatyczny). Jan Paweł II w encyklice „Redemptoris missio” mocno podkreśla, że duchowość chrzcielna winna inspirować posługę ewangelizacyjną i być centrum całej katechizacji[xv]. Kościół przyjmuje katechumenów z ich więzami kulturowymi (inkulturacja) (DOK 90) i stara się ugruntowywać wszystko to co w nich wartościowe.

Szczególnie mocno Dyrektorium akcentuje katechezę o charakterze katechumenalnym.  Katecheza katechumenalna jako proces formacyjny i prawdziwa szkoła wiary nadaje całemu procesowi katechizacji dynamizm i istotne cechy ewangelizacyjne, które Dyrektorium wylicza: intensywność i integralność formacji, stopniowy charakter z określonymi etapami, jej związek z obrzędami, symbolami i znakami i jej stałe odniesienie do wspólnoty Kościoła.

                 

3. Katecheza w nowej sytuacji polskiej

W  polskiej sytuacji po roku 1990 zasadniczym miejscem posługi Słowa stała się szkoła. Nowe Dyrektorium mocno akcentuje, że lekcja religii stwarza możliwość podjęcia dialogu ze światem, z różnymi dziedzinami wiedzy (np. wychowanie do życia w rodzinie). Dialog ten ma charakter interdyscyplinarny i stanowi szansę na inkulturację – szukania tego, co łączy współczesną kulturę z wiarą. Wymaga to zmiany języka katechezy – nie doktrynalnego przekazu teologicznego, lecz egzystencjalnego poszukiwania możliwości spotkania człowieka z Chrystusem, który wzywa i powołuje, wyposażając każdego w godność i zdolności, dzięki którym ma szansę przemieniać świat.

Ze względu na zróżnicowanie poziomu religijnego uczestników nauczania religii w szkole, nawet w poszczególnych klasach szkolne katechizowanie spełnia zróżnicowaną funkcję:

            „Nauczanie religii w szkole pomaga uczniom wierzącym w lepszym zrozumieniu orędzia chrześcijańskiego w odniesieniu do wielkich problemów egzystencjalnych wspólnych religiom i charakterystycznych dla każdej istoty ludzkiej, w odniesieniu do wizji życia rozpowszechnionej w kulturze  i głównych problemów moralnych, z jakimi boryka się dzisiaj ludzkość” (DOK 75).

            „Uczniowie, którzy poszukują lub doświadczają wątpliwości religijnych będą mogli odkryć w nauczaniu religii w szkole, czym właściwie jest wiara w Jezusa  Chrystusa, jakie są jej odpowiedzi, których Kościół udziela na ich pytania, i skorzystają z okazji lepszego przeanalizowania własnej decyzji” (DOK 75).

            „Jeśli uczniowie są niewierzący, nauczanie religii w szkole nabiera cech misyjnego głoszenia Ewangelii, czyli prowadzenia do wiary, do której wzrostu i dojrzałości będzie potem, ze swej strony, prowadzić katecheza w kontekście wspólnotowym” (DOK 75).

Oczekiwania zarówno rodziców, Kościoła jak i polskiej szkoły kierowane do nauczania religii wymagają pewnej odnowy katechizacji:

- nie można jej ograniczać tylko do godzin religii w szkole; katecheza nie ogranicza się do sali szkolnej i to w wymiarze jednostek lekcyjnych lecz winna  przenikać całe życie, które staje się wówczas świadectwem ewangelizującym, wpływającym na postawy życiowe w otoczeniu,

- dążyć należy do wiązania kultury i zasad życia chrześcijańskiego. Katecheza powinna uświadamiać uczniom ich problemy ludzkie i nadawać im sens oraz odkrywać ich religijny wymiar[xvi].

- zabiegać o tworzenie wspólnot katechetycznych w parafiach, gdzie laikat z natury a nie tylko na zasadzie „pogotowia ratunkowego” spełnia swoje – Chrystusowe kapłaństwo powszechne. 

Dla niektórych ochrzczonych szkolne godziny religii stają się często jedyną okazją spotkania z Ewangelią, że świadkiem wiary i jedynym miejscem doświadczenia Kościoła[xvii], przygotowującego do wprowadzenia w liturgię i modlitwę.

                        Nowe Dyrektorium ogólne o katechizacji stwarza w obliczu zapowiadanej  reformy edukacji stwarza okazję do refleksji, jakimi drogami winna pójść odnowa posługi katechetycznej, by nie stracić niczego, co stanowi bogactwo dziedzictwa Kościoła, także lokalnego w Polsce, ale też wypracować nową formułę katechezy i tej szkolnej i tej przyparafialnej, by jak najowocniej służyła nowym pokoleniom.

 

Szczecin, wrzesień 1998          

                                        

[i] Dokument Synodu nadzwyczajengo Europy Ut testes simus, s. 8

[ii] Adhortacja Jana Pawła II, Chistifideles laici 34

[iii] AG 11-12

[iv] AG 13

[v] AG 14

[vi] AG 15 - 18

[vii] M. Majewski, Aktualne wyzwania katechetyczne, Kraków 1997, 110

[viii] M. Majewski, dz. cyt., 110

[ix] CT 5

[x] KKK 426

[xi] AG 14 a

[xii] por. KKK 166-169; 196

[xiii] VS 107

[xiv] PO (Presbyterorum ordinis) 6d

[xv] RM 

[xvi] J. Szpet, D. Jackowiak, Lekcje religii szkołą wiary, Poznań 1996, s. 24

[xvii] Kongregacja do Spraw Wychowania Katolickiego, Świecki katolik świadkiem wiary w szkole, Poznań 1986, 53

 

Zeszyty Katechetyczne 4 (1998), nr 10, s. 11-19

 

Strona główna | Struktura | Terminarz 2006/2007 | Dokumenty | Zeszyty katechetyczne | Pomoce | Linki | foto

W razie problemów lub pytań użyj tego kontaktu w sieci web: ks. Piotr Skiba
Ostatnia aktualizacja: 31 sierpnia 2006.