Archidiecezja 

Szczecińsko-Kamieńska

Wydział  Wychowania  Katolickiego

Kurii  Metropolitalnej

                      Adres strony: www.wwk.szczecin.kuria.pl

                      e-mail: wwk@kuria.pl

                      Adres:  Papieża Pawła VI nr 4; 71-459 Szczecin

                      Telefon: 0-91-454-22-92

                      Fax: 0-91/453-69-08     

                                                                                                                                                                                                  

                      redakcja ks. Piotr Skiba, e-mail: p.skiba@kuria.pl

 

Strona główna
Struktura
Terminarz 2006/2007
Dokumenty
Zeszyty katechetyczne
Pomoce
Linki
foto

Programy i podręczniki obowiązujące
w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej

 

KONKURS

 BENEDYKT XVI W POLSCE

 

 

Krystyna OSTROWSKA

Warszawa

 

 

JAK  PROWADZIĆ WARSZTATY

 

1. Wprowadzenie

 

Sposób prowadzenia warsztatu oraz to, jak mówisz, jest tak samo ważne jak to, o czym mówisz. Bardzo dobrze przygotowany wykład, jest niewiele wart, jeśli będzie źle zaprezentowany.

Kiedy przygotowujesz się do warsztatów, musisz zwrócić uwagę na to, aby mówić językiem prostym oraz by stosować metody, które są w stanie zaangażować uczestników.

A oto lista pytań, na które mamy nadzieję odpowiedzieć w tym opracowaniu:

* Jakie są podstawowe zasady prowadzenia warsztatu?

* Jak zaplanować warsztat?

* Jakie nowe metody warsztatowe możesz wypróbować?

* Jak możesz rozwiązać problemy językowe?

* Jakie źródła i materiały możesz wykorzystać?

* Jak możesz ocenić warsztaty?

 

2. Podstawowe zasady

 

Każdy musi rozumieć cel warsztatu

Program i cel warsztatu musi być jasny. Jeśli organizacja (instytucja), dla której pracujesz, brała udział w przygotowaniu warsztatu, to jej członkowie (pracownicy) będą bardziej zaangażowani.

 

Bazowanie na doświadczeniu i zrozumieniu

Ludzie lepiej rozumieją zjawiska, w których biorą udział, znacznie lepiej uczą się poprzez doświadczenie. Kiedy wprowadzasz nowe idee, powiąż je z sytuacjami, które są znane uczestnikom. Wykłady i wystąpienia o charakterze formalnym powinny być bardzo ograniczone.

Jeżeli prowadzisz wykład jak nauczyciel, łatwo doprowadzisz do tego, że uczestnicy poczują się senni. Jest wiele interesujących sposobów przekazywania informacji. Każdy musi aktywnie uczestniczyć i mieć szansę zabrania głosu

 

Ludzie uczą się o wiele szybciej w trakcie działania.

Trudno to zrealizować w dużych grupach, gdy tak się zdarzy, należy uczestników posadzić w kręgu (nie w rzędach niczym w klasie).

Aby utrzymać koncentrację, powinieneś stosować metody, które angażują uczestników jak np. małe grupy, grupki dyskusyjne lub inne rodzaje ćwiczeń. Pamiętaj o zasadzie, że za dużo mówienia i za mało działania nie zachęca do uczestnictwa. Pozwól uczestnikom nadawać kierunek pracy.

Po kilku zajęciach warsztatowych być może potrzebne będą następne, dlatego też wspólna ocena dokonana przez uczestników na zakończenie warsztatów będzie dla prowadzącego bardzo cenna. Pozwoli to wykorzystać uwagi i uwzględnić je w następnych zajęciach.

 

3. Planowanie warsztatu

 

Ułóż wspólny plan z organizacją (instytucją), która jest zaangażowana w przygotowanie warsztatu. Uwzględnij potrzeby i zainteresowania. Takie wspólne spotkanie powinno służyć:

 

a) ustaleniu celu warsztatu

oto przykładowe cele:

* przedstawienie nowych zadań organizacji (instytucji),

* przedyskutowanie aktualnych opinii politycznych,

* wypracowanie stanowiska w jakiejś sprawie,

* stworzenie planu działania w kampanii,

* pouczenie o prawach obywatela.

            Możesz też realizować więcej niż jeden cel, lub też zaplanować serię warsztatów.

 

b) dokonaniu ustaleń dotyczących uczestników

Należy określić jakie osoby będą brały udział w warsztatach, skąd pochodzą, czy są działaczami itp. Trzeba być świadomym tego, że nowe osoby nie muszą myśleć tak jak wszyscy, że trzeba wyjaśniać trudne słowa i pojęcia, nawet jeśli większość uczestników już je zna.

 

c) ustaleniu przedmiotu zajęć

Trzeba zadecydować, co jest naprawdę ważne i ma podstawowe znaczenie dla uczestników. Nie można przekazać zbyt wiele materiału w krótkim czasie. O wiele lepiej jest nakreślić główne obszary i dobrze je rozpracować.

 

d) zaangażowaniu członków organizacji (instytucji) do pomocy w warsztatach

Dobrze jest zaangażować te osoby do pomocy w przygotowaniu warsztatu, w trakcie zajęć mogą one udzielać wyjaśnień, rozdawać materiały, brać udział w ćwiczeniach itd.

 

4. Struktura warsztatu

 

a) klarowny plan działania

Zajęcia warsztatowe wymagają jasnego planu, nie tylko w celu realizowania zamierzonego celu, ale również dla upewnienia się, że uczestnicy uczą się czegoś pożytecznego. Oto struktura przykładowego warsztatu dotyczącego jakiegoś problemu w danej społeczności:

* Przedyskutowanie problemu,

* Rzut oka na przyczyny,

* Warsztat - możliwe rozwiązania,

* Podjęcie decyzji co do dalszego sposobu postępowania oraz nakreślenie planu działania.

 

b) czas

W tym miejscu należy podjąć decyzję ile czasu zajmować będzie każda część warsztatu. Pamiętaj o przeznaczeniu czasu na przerwy, dyskusję i ocenę jeśli masz niewiele czasu, to zrób jednocześnie różne sesje, na różne tematy. Na zakończenie następują relacje z ich przebiegu w dużej grupie.

 

c) liczba uczestników

Jest wiele twórczych metod, które możesz zastosować dla grup o różnej liczebności. Dzielenie na małe grupy to sposób pracy z dużymi grupami. Pamiętaj jednak, że trudno jest uczestniczyć w grupach powyżej 20 osób.

 

d) miejsce spotkania

Musi być to pomieszczenie wystarczające dla małej grupy. Wybierz takie miejsce, gdzie uczestnicy będą mogli siedzieć w kręgu.

Przygotuj pomoce oraz materiały np. wydrukowany program, pytania dla małych grup, wskazówki, mapki itp.

Poczyń przygotowania praktyczne np. transport dla uczestników, zaopatrzenie, miejsca do siedzenia itp.

Sprawdź swoje umiejętności we własnej grupie lub w grupie planującej warsztat. Możesz np. zrobić praktyczną demonstrację swych umiejętności w sytuacji radzenia sobie z osobami, które ciągle mówią i nie dopuszczają do głosu innych. Jeśli ktoś od początku usiłuje ci pomóc i ma większe doświadczenie, to możesz go poprosić, aby był twoim asystentem wspierającym w działaniach warsztatowych.

 

5. Metody warsztatowe

 

Oto kilka przykładów metod, które mogą być zastosowane jako wprowadzenie na początku warsztatu w dużych lub małych grupach dyskusyjnych.

 

Ćwiczenia wprowadzające

 

a) rundka

W tej metodzie każdy z uczestników ma szansę powiedzenia czegoś, np. przedstawienia się, opowiedzenia skąd pochodzi itp. Jeśli uczestnicy nie znają się, to dobrze jest dać im kartki z imionami, aby mogli swobodnie porozumiewać się w trakcie zajęć.

 

b) kółeczka

Jest to zabawna  metoda wprowadzająca:

·         Poproś uczestników, aby stanęli w dwóch kółkach o tej samej liczbie osób, jedno wewnątrz drugiego tak, że każda osoba z wewnętrznego kółka ma na przeciw siebie osobę z drugiego kółka.

·         Poproś, aby przedstawili się sobie nawzajem.

·         Po minucie lub dwóch poproś, aby osoby z zewnętrznego kółka przesunęły się w prawo.

·         Teraz poproś uczestników o ponowne przedstawienie się i powiedzenie czegoś o sobie lub swojej pracy.

 

c) przełamywanie lodów

Ćwiczenie ma na celu rozluźnienie i zrelaksowanie uczestników. Możesz np. poprosić, aby wszyscy witali się potrząsając rękoma i przedstawiali się nawzajem przez dwie minuty. To może być śmieszne, ponieważ każdy się kręci, ludzie wpadają na siebie i wchodzą sobie w drogę. Możesz też wypróbować takie sposoby, jak śpiewanie, różne gry itp.

 

d) oczekiwania

Zapytaj uczestników, czego oczekują od warsztatu używając metody "rundka" lub "kółeczka".

 

e) zakończenie programu

Po wysłuchaniu oczekiwań dokonaj podsumowania tej części pod kątem celu, jakiemu jest poświęcony warsztat. Następnie dokonaj przeglądu programu, który powinien wisieć na ścianie w widocznym miejscu. Daj uczestnikom nieco czasu na pytania oraz sugestie ewentualnych zmian w programie.

 

6. Metody dla dużych grup

 

a) wykład

Wykład (wystąpienie) jednej osoby nie powinien trwać dłużej niż 15 - 20 minut. Dobrze jest podzielić go między dwie osoby. Zawsze należy pamiętać, aby był on tak prosty, jak to możliwe, oraz ilustrowany planszami, przykładami oraz pisemną formą wystąpienia.

Jednym ze sposobów utrzymania uwagi jest rozpoczęcie jakimś praktycznym przykładem lub osobistym doświadczeniem. Innymi słowy dobrze jest rozpocząć od czegoś, co jest uczestnikom znane, o czym wiedzą np. lokalna kampania lub sprawa sądowa.

Oto prosty sposób wyłożenia jakiegoś pojęcia lub kwestii prawnej:

* Nakreśl podstawy nowego prawa lub koncepcji, jeśli to możliwe odnosząc się do czegoś, czego uczestnicy doświadczyli.

* Wyjaśnij o czym mówisz.

* Pozwól zadawać pytania.

* Pozwól przedyskutować "za" i "przeciw".

* Zainicjuj dyskusję na temat tego, jak np. dane prawo będzie działało w praktyce, jak wpłynie na ludzi itp.

 

b) dyskusja plenarna w dużej grupie

W trakcie warsztatu zdarzają się różne momenty, w których możesz rozpocząć taką dyskusję, np. po relacjach z pracy małych grup, lub kiedy duża grupa musi zadecydować o czymś. Jednakże lepiej jest skrócić czas na dyskusję, a przeznaczyć go raczej na pracę w małych grupach.

 

c) omawianie doświadczeń

Poproś jednego z uczestników, aby opowiedział o swych doświadczeniach na poruszany temat. Jest to bardzo dobra metoda na początek. Nakierowuje uczestników na temat warsztatu, skłania do myślenia.

 

d) omówienie przypadku

Opowiedz nieco o tym w jaki sposób z danym problemem radzono sobie wcześniej i czego można się z tych doświadczeń nauczyć. Jeśli to możliwe użyj zdjęć, filmów video, wycinków prasowych w celu lepszego zilustrowania zagadnienia.

 

e) inscenizacja

Przygotowana uprzednio inscenizacja jest dobrym sposobem naświetlenia różnych procesów lub wydarzeń. Np. można odegrać kroki związane z eksmisją lub przymusowym usunięciem, od momentu wystawienia nakazu zebrań lokalnej spółdzielczości w celu przedyskutowania przypadku, negocjacji z władzami itd. Inscenizacja powinna być dobrze zaplanowana i przygotowana, i nie powinna trwać zbyt długo.

 

f) odgrywanie ról

Możesz zastosować tę metodę aby ukazać temat w inny, interesujący sposób. Uczestnicy biorą udział w tej grze bez uprzedniego przygotowania. Innymi słowy stają się stronami w akcji, a częścią ćwiczenia jest ocenić później ich reakcje na tę sytuację.

Musisz poprosić o współpracę i dokładnie wyjaśnić co się będzie działo zanim rozpoczniesz. Odgrywanie ról musi odbywać się powoli; jeśli jest za duży rozgardiasz i wszyscy mówią na raz, uczestnicy rozpraszają się i nie są w stanie wiele się nauczyć.

Inscenizacja i odgrywanie ról są dobrymi sposobami, aby uczestnicy zastanowili się nad tematem warsztatu.

 

g) debata

Możesz zastosować debatę w celu zastanowienia się nad tematem. Poproś uczestników, aby zabrali różne stanowiska w konkretnym temacie lub propozycji. Przeprowadź potem dyskusję i daj każdej stronie jednakową szansę odpowiedzi na punkty, które pojawiły się w debacie.

 

h) grupy dyskusyjne

Jest to bardzo dobra metoda, można ją stosować w każdym momencie, gdy uczestnicy powinni podzielić się opiniami, pomysłami czy koncepcjami:

* Poproś wszystkich w kole, aby zwrócili się do swych sąsiadów (po prawej i po lewej) w celu przedyskutowania danego tematu, pytań itp.

* Potem zrób szybką "rundkę", prosząc aby osoby z każdej grupki krótko zrelacjonowały jeden punkt.

* Teraz poproś inne grupki, aby dodały nowe punkty. W ten sposób każdy ma szansę podzielić się swymi uwagami.

 

i) kółeczka

Tę metodę (opisaną wcześniej) można zastosować do szybkiego przedyskutowania pytań w dużych grupach. Ważną różnicą między "grupkami dyskusyjnymi" a omawianą metodą jest brak streszczenia.

 

j) ćwiczenia dyskusyjne

Celem tego ćwiczenia jest praktyczne zastosowanie argumentowania w oparciu o jakiś punkt widzenia. Potem strony zamieniają się miejscami:

* Podziel uczestników na dwie równe grupy i posadź je naprzeciwko siebie.

* Poproś każdą grupę, by zajęła stronę w dyskusji, tak aby jedna była "za", a druga "przeciw". Uczestnicy nie mają wpływu na to, do jakiej grupy trafią (innymi słowy może zdarzyć się, że ktoś będzie uzasadniał opinię, z którą się nie zgadza).

* Daj każdej grupie czas na przygotowanie argumentów. Każda osoba z grupy musi przygotować jeden argument. Gdy bowiem dojdzie do roztrząsania problemu, każda osoba będzie miała tylko jedną szansę, aby się wypowiedzieć.

* Gdy wszyscy są gotowi, grupy zajmują opozycyjne stanowiska i rozpoczyna się dyskusja. Każda strona przedstawia jeden argument, rozpoczynając od grupy, która jest "za". Kontynuujesz ćwiczenie tak długo, aż wszyscy się wypowiedzą.

* Po zakończeniu powiedz uczestnikom, że mają teraz szansę przejścia na drugą stronę, jeśli chcą wesprzeć (mogą teraz przejść do grupy, z którą się utożsamiają). Jest jeszcze trzecie rozwiązanie - grupa pośrednia dla niezdecydowanych lub opowiadających się za kompromisem.

* Na koniec poproś osoby, które zmieniły grupę, aby powiedziały, jakie argumenty wpłynęły na

zmianę ich nastawienia oraz czego jeszcze nauczyli się w trakcie tego doświadczenia.

 

7. Metody dla małych grup

 

a) Dyskusja w małych grupach

 

* Rozmiar i czas

Po każdej dłuższej prezentacji podziel uczestników na małe grupy w celu przedyskutowania tego co usłyszeli lub zobaczyli.

* Wielkość grup

Małe grupy nie powinny składać się więcej niż z 10 osób, optymalnie między 5 a 8, gdyż daje to lepszą

możliwość uczestniczenia w dyskusji.

Należy zadawać grupom po dwa lub trzy pytania, a nie długą ich listę. Jeśli jest wiele istotnych kwestii, można zadać różne pytania różnym grupom.

* Jak dzielić na grupy?

Idź wzdłuż kręgu uczestników i poproś każdego o odliczanie np. do trzech. Potem każda osoba przechodzi do grupy z numerem

* Poproś, aby nie rozchodzić się do swoich grup zanim wszystkiego nie wyjaśnisz.

* Wspomaganie

Każda grupa powinna mieć osobę kierującą, która zna plan warsztatu i problemy, nad którymi grupa ma pracować. Poproś kogoś z grupy, aby robił notatki w celu zrelacjonowania wszystkiego w dużej grupie. Lepiej bowiem, gdy relacjonują uczestnicy, niż gdy robią to organizatorzy. Można nawet poprosić

o to dwie osoby. Głównym zadaniem osoby prowadzącej jest zapewnić, aby dyskusja przebiegała w zdyscyplinowany sposób, każdy musi mieć szansę wypowiedzenia się, nie wolno przerywać,

prowadzący przypomina o konieczności trzymania się tematu.

* Płynność

Podczas dyskusji w małych grupach, dobrze jest gdy ktoś z organizatorów krąży od grupy do grupy, sprawdzając czy wszystko jest jasne i przypominając ile czasu już upłynęło.

* Informacje zwrotne

Jedną z bardziej nudnych części warsztatu jest relacjonowanie tego, co się działo w małych grupach. Poproś osoby, które referują, aby robiły to w sposób ożywiony, podsumowywały podstawowe problemy i nie relacjonowały przebiegu dyskusji punkt po punkcie. Możesz poprosić grupy, aby relacjonowały różne kwestie np. grupa A- problem 1, grupa B - problem 2 itd. Zapisz główne punkty relacjonowane przez grupy, lecz jeśli przewodniczysz, to lepiej by robił to ktoś inny. Innym sposobem skrócenia tej części jest poprosić każdą grupę, aby napisała bardzo skrótowo podsumowanie swej dyskusji. Np. w odpowiedzi na pytanie "jaka jest rola biura doradczego w społeczeństwie", poproś o napisanie definicji biura doradczego i jaka powinna być jego rola. Może to być przedmiotem dyskusji w dużej grupie.

Kiedy przewodniczysz relacjonowaniu, staraj się by przebiegało szybko i proś, aby dodawano jedynie nowe punkty.

a) rundka

Ta metoda (opisana wcześniej) działa bardzo dobrze w małych grupach. Idąc wzdłuż kręgu, daj każdej osobie szansę wypowiedzenia się, nie pozwól przerywać i komentować, zanim każdy się nie wypowie.

 

b) ćwiczenia negocjacyjne

Celem ćwiczenia jest stworzenie możliwości wspólnej pracy w małych grupach i negocjowanie z innymi grupami w celu osiągnięcia porozumienia, które będzie satysfakcjonujące dla wszystkich. Możesz zastosować to ćwiczenie w celu uzgodnienia punktów porządku dnia lub trudniejszych problemów np. skład delegacji na konferencję.

Oto przykład:

* Powiedz uczestnikom, że tematem ćwiczenia jest "negocjacja".

* Poproś każdego aby zapisał cztery słowa, które jako pierwsze przychodzą mu do głowy, kiedy myśli o negocjacji. Np. A pisze takie słowa: konflikt, kompromis, nowa konstytucja, pokój. B pisze: rozwiązywanie problemów, pokojowe rozwiązania, przemoc, rozmowy.

* Teraz prosisz każdego, aby zwrócił się do swego sąsiada.

Pary sprawdzają swoje słowa i negocjują, które cztery słowa z ośmiu są najważniejsze (kilka minut).

* Każda para zwraca się do następnej pary i ta grupka negocjuje znowu, które cztery słowa są najważniejsze.

* Każda 4-osobowa grupa negocjuje z inną grupą to samo, możesz dojść do 8-osobowych grup i prowadzić ćwiczenie tak długo, aż pozostaną cztery słowa dla całej grupy warsztatowej.

* Zakończ ćwiczenie pytając uczestników, w jaki sposób osiągnęli porozumienie w swoich grupach i czego się nauczyli.

 

c) ćwiczenie słuchania

Celem tego ćwiczenia jest zachęcanie do słuchania argumentów innych ludzi oraz pokazanie jak należy w krótkim czasie podsumować to, co istotne:

* Podziel uczestników na grupy dwu lub czteroosobowe.

* Poproś każdą grupę by zajęła stanowisko w jakiejś sprawie w tej samej liczbie osób dla każdej strony. Np. strona A opowiada się za Zgromadzeniem Konstytucyjnym, a strona B przeciw.

* Jedna z osób, z grupy A krótko przedstawia argumenty "za".

* Ktoś z grupy B, krótko podsumowuje argumenty grupy A.

* Potem osoba z grupy B przedstawia argument "przeciw".

* Teraz strona A musi podsumować ten punkt, zanim przedstawi swój następny argument.

Ćwiczenia należy kontynuować tak długo, aż minie przeznaczony czas.

 

d) rozwiązywanie problemów i zadania

Przydziel każdej grupie praktyczny problem lub zadanie. Poproś, aby krok za krokiem wszystko notowano. Napisz dla każdej grupy osobno na kartkach jej zadania i przekaż osobie kierującej grupą. Możesz np. poprosić daną grupę o plan działania w celu rozwiązania problemu związanego ze strzeżeniem danego terenu. Czasem interesujące jest dać kilku grupom ten sam problem i porównywać potem rozwiązania. Oto kilka przykładów zadań, które możesz realizować w małych grupach:

* Przeprowadź krótką inscenizację dla ukazania problemów lokalnej społeczności.

* Naszkicuj mapę aby lepiej wyjaśnić rozkład okolicy (regionu).

* Napisz definicję danego problemu, opisz role, jakie różni ludzie mogą odgrywać w rozwiązaniu tego problemu np. rola policji itp.

 

Wskazówki dla prowadzącego

a. Twoja rola musi być jasna i oczywista.

b. Uczestnicy muszą siedzieć w kole na tym samym poziomie (np. wszyscy na krzesłach lub wszyscy na podłodze).

c. Pozwól wszystkim przedstawić się i postaraj się, aby byli zrelaksowani.

d. Poproś kogoś z grupy aby notował w celu późniejszego streszczenia i podsumowania.

e. Wyjaśnij ile czasu i jak będą pracowały małe grupy, zwracaj uwagę na to, czy każdy rozumie i wie o co chodzi.

f. Przedstaw problemy i koncepcje nie forsując własnego punktu widzenia.

g. Jeśli to konieczne dla zainicjowania dyskusji, niech ktoś z grupy przedstawi krótko swój punkt widzenia.

h. Utrzymaj kontakt wzrokowy z każdym uczestnikiem.

i. Bądź świadom swego głosu - nie mów ani za głośno, ani za cicho.

j. Bądź świadom swego stosunku do uczestników, nie wskazuj ciągle na te same osoby i nie pytaj ich co myślą.

k. Nie wdawaj się w kłótnie i nie pozwól, aby się nie rozwinęły.

l. Zachęcaj do zajmowania różnych stanowisk, ujawniania różnych opinii.

ł. Nie pozwól uczestnikom przerywać sobie nawzajem.

m. Bądź stanowczy wobec osób dominujących i daj innym szansę wypowiedzenia się.

m. Daj ludziom czas do namysłu i wyjaśnienia, co mają na myśli.

n. Wyjaśnij lub podsumuj krótko, jeśli to konieczne (zwłaszcza w przypadku trudnych słów lub koncepcji).

o. Sprawdzaj czy wszyscy rozumieją zanim przejdziesz do następnego punktu i pozwalaj na zadawanie pytań.

p. Stosuj metodę "rundki" dla zachęcenia do uczestnictwa każdego członka grupy.

r. Na koniec poproś osobę, która notowała, aby przedstawiła podsumowanie i sprawdź, czy wszyscy się z tym zgadzają i czy są zadowoleni.

 

Wrzesień 1997

Strona główna | Struktura | Terminarz 2006/2007 | Dokumenty | Zeszyty katechetyczne | Pomoce | Linki | foto

W razie problemów lub pytań użyj tego kontaktu w sieci web: ks. Piotr Skiba
Ostatnia aktualizacja: 31 sierpnia 2006.